اینجا یکی از خیابان های جنوبی فلورانس ایتالیاست و آن گنبد زیبا هم که دیده می شود گنبد معروف سانتا ماریا دل فیوره این شهر است که اگر مطلب را تا انتها دنبال کنید راجع به آن بیشتر خواهید خواند. ولی اینکه این خیابان اینقدر شلوغ و پر ازدحام است برای فلورانسی ها چیز عجیبی نیست چرا که در بیشتر روزهای سال تمام خیابان هایشان همین وضعیت را دارد. البته اینها نه تظاهرکنندگان برعلیه جهانی سازی هستند و نه محکوم کنندگان جنایات اسرائیل و امپریالیسم. اینها توریست هستند و پول خرج می کنند و با این پول ها فلورانس زیبا را تبدیل به پردرآمدترین شهر اروپا از صنعت توریسم می کنند.
"بر طبق برخی آمارهای رسمی سهم ایران از حدود ۸۰۰ میلیون گردشگر در جهان کمتر از ۷۵۰ هزار نفر یعنی تنها معادل یک دهم درصد از کل گردشگران می باشد و سهم ایران از درآمد این صنعت در جهان تنها یک درصد است. این درحالیست که ایران از نظر منابع تاریخی و فرهنگی جزو ده کشور اول دنیاست و طبق رتبه بندی یونسکو به لحاظ گوناگونی اکوتوریسم و تنوع زیستی در رتبه پنجم دنیا ایستاده است. طبق نظر کارشناسان ، ایران تنها با اکوتوریسم خود می تواند ۱۲ تا ۱۴ درصد از گردشگران جهان را جذب کند. یعنی می توان حدود ۵۰ میلیارد دلار از این راه درآمد نصیب کشور کرد."
ولی دیدگاهی هم وجود دارد که بدرستی معتقد است ایران منابع گردشگری دارد ولی جاذبه گردشگری ندارد. یعنی ما باید این منابع را به دنیا بشناسانیم تا تبدیل به جاذبه شوند. اگر در دنيا نام ايران را با عراق اشتباه میگيرند و اگر تمدن ايران و زندگی ايرانيان ناشناخته مانده است تقصیر مدیریت این صنعت در ایران است. در سايت های معتبر گردشگری بین المللی نامی از ایران در بخش بهترين مقاصد گردشگری دنیا وجود ندارد. کافیست که در همین سایت ها نگاهی به جاذبه های ترکیه ، چین و تایلند و درآمد این کشورها از این صنعت بکنید تا اهمیت تبلیغات در این حوزه را دریابید. در همين حال خواهید دید نتيجه جستجو برای تعداد رويدادهای فرهنگی و مذهبی و شادی در ايران در سایت های مرجع این حوزه صفر است ، يعنی اينکه فقط خودمان خودمان را میشناسيم.
بعنوان مثال قزوین از نظر تعداد آثار تاریخی به ثبت رسیده مقام نخست را در ایران داراست ولی تقریبا اوضاع تمام بناهای تاریخی این شهر بسیار اسفناک است. این شهر چند سالی است از سوی یونسکو بعنوان یکی از پایلوت های گردشگری آسیا به ثبت رسیده و هر روز مسئولین آن دم از جهانی شدن این شهر می زنند. ولی کافیست به اداره میراث فرهنگی این شهر مراجعه کنید و درخواست یک بروشور راهنمای گردشگری ، که هیچ ، تقاضای یک نقشه ساده شهر که به زبان انگلیسی باشد را بکنید تا با تعجب خانم راهنما مواجه شوید. این درحالیست که با هزینه های گزاف سی دی های مختلفی با کیفیت نازل درباره بناهای شهر تولید می کنند که متاسفانه همین سی دی های ساده هم فقط به زبان فارسی موجود است یا حتی یک وب سایت رسمی و به روز و قابل استناد درباره این شهر وجود ندارد. فقط جلوی پایمان را نگاه می کنیم.
پیش از آنکه به سفر اروپا بروم فکر می کردم ایران حداقل کشور شناخته شده ای باشد. ولی باور کنید خیلی از مردم اروپا حتی نمی دانستند ایران کجاست. اوج کار وقتی بود که یک توریست آلمانی از من پرسید در ایران وسیله نقلیه غالب شتر است ؟!!! شکی نیست که نگاه این روزهای رسانه های جهان به ایران نگاهی مغرضانه و به دور از واقعیت است و در عین حال نباید انتظار داشته باشیم این رسانه ها تصویر جالبی از ایران برای مردمشان ارائه کنند وقتی خود ما حتی یک گام درست برای معرفی ایران به دنیا بر نداشته ایم. به تبلیغات گردشگری ایران در جهان نگاه کنید ، تنها چند تیزر چند ثانیه ای سطحی خوش آب و رنگ که هر از گاهی از چند شبکه محدود ماهواره ای پخش می شود. امروزه تبلیغات تبدیل به دانش گسترده ای شده است که بی بهره ماندن از شیوه های به روز آن عواقب وخیمی خواهد داشت. می دانستید بیشتر شهرهای توریستی دنیا یک شبکه ماهواره ای ویژه بیست و چهار ساعته دارند که تبلیغ جاذبه هایشان را می کند ؟ این شبکه ها چون بیشتر برنامه هایشان تکراری و ضبط شده است هزینه چندانی ندارند ولی برای آگاهی بخشی به مسافران بسیار به کار می آیند.
میدان سانتا جیووانی شهر فلورانس - روبروی دومو - سانتا ماریا دل فیوره
یادم می آید پیش از سفر به اروپا برای کسب اطلاعات لازم سفرم در آن کشورها شروع کردم به جستجو روی اینترنت. باور نمی کنید ولی از نقشه کامل توریستی شهرها و قیمت و آدرس انواع هتل ها گرفته تا برنامه و ساعت حرکت اتوبوس های شهری و مترو و حتی مسیر آنها و کروکی ایستگاه ها و راهنمای بازدید سریع و مفید از تمام مقاصدم در اروپا را یافتم و نمی دانید چقدر به دردم خورد و هزینه هایم را کاهش داد. حالا وقتی تصور می کنم اگر یک توریست اروپایی بخواهد همین تجربه من را برای آمدن به ایران تکرار کند به چه نتایجی خواهد رسید و چه مقدار از اطلاعات مورد نیازش را تامین خواهد کرد به عمق فاجعه پی می برم. این وبسایت مثلا قرار است سایت رسمی گردشگری ایران باشد. یکبار در تهران به توریستی ایرلندی برخوردم که قصد داشت کشورهای مسیر راه ابریشم را ببیند و اصلا هم فارسی نمی دانست فقط کتابی داشت که به خواننده هشدار می داد که در شهرها و اماکن مختلف ایران چطور برخورد کند و از خود حفاظت نماید. این کتاب ورود توریست خارجی به برخی مناطق ایران را ممنوع کرده بود و به آنها هشدار می داد. آن توریست ایرلندی هم می گفت که مجبور است از راهنمایی های کتاب پیروی کند چون راه بهتری پیدا نکرده بود. می دانید یعنی چه ؟
اینها را نمی نویسم تا فقط انتقاد بکنم می نویسم تا شما هم در حسرت من برای پتانسیل های بالای رشد کشوری به این زیبایی که از گوناگونی های فرهنگی و قومی در تمام زمینه ها برخوردار است شریک شوید. حیف است. ایران در مقیاس جهانی کشور چندان پهناوری نیست ولی در همین خاک محدود چهار فصل زیبا ، یکی از متنوع ترین اکوتوریسم های جهان ، شیوه ها و سبک های مختلف معماری ، بناهای باستانی و تاریخی جالب توجه و مردمی با فرهنگ ها و زبان های مختلف وجود دارد. کشور ما اقلیم های متنوعی دارد و نوسان تغییرات دمایی نقاط مختلف آن در یک زمان مشابه گستره جالبی را رقم می زند ، چیزی که در بیشتر کشورهای جهان نظیر ندارد. شاید جالب باشه که بدانیم ۲۴درصد گیاهان ایران انحصاری محدوده جغرافیایی این کشور هستند و در هیچ نقطه دیگر جهان رشد نمی کنند. طبق نظر کارشناسان گردشگری ديدار از 8 ميراث جهانی ايران ، كه شاید به زودی به 9 اثر برسند، به همراه بازديد از بسياری از شهرها و قلعهها و مساجد و آتشكدهها و كاروانسراها و بادگيرها و رودها و درياچهها و تالابها و سايتهای طبيعی و ... كه بالغ بر 70 اثر قابل توجه میشوند به يك سفر ۱۳ روزه در قالب تور نياز دارد. 13 روزی كه برای ديدار از بهترينها و آگاهی از ۷۰۰۰ سال از تاريخ سرزمين آریایی ها ، خيلی هم زياد نيست.
توریسم ایران را با وضعیت توریسم در کشورهای پیشرو مقایسه نمی کنم که کاری بیهوده است و همه از چند و چون آن آگاهند. توریسم صنعت نشاط آوریست که آلودگی چندانی ندارد ، مشاغل زیادی ایجاد می کند ، پایان ناپذیر است و درآمد ناخالص خوبی دارد. شکی نیست که یکسری خط قرمزهای عرفی و مذهبی در ایران اجازه نمی دهد ما الگوی کامل کشورهای موفق در این زمینه را شبیه سازی کنیم ولی می توانیم از بین چندین و چند شیوه مختلف جذب و پذیرایی توریست آنهایی را که با ارزش هایمان سازگاری بیشتری دارند انتخاب کرده و روی آنها سرمایه گذاری نماییم. بدون شک توریسم زیر ساخت های زیادی می خواهد که در نبود آنها گردشگران ایران را بعنوان مقصد برنمی گزینند. دو سال پیش رفته بودم گنبد سلطانیه زنجان که یکی از ۸ اثر جهانی ماست. گنبد سلطانيه بعد از گنبد مسجد اياصوفيه استانبول و سانتاماريا دلفيوره ايتاليا ، سومين گنبد بزرگ دنياست. ترکیه را ندیدم ولی امكانات گردشگری سايت سانتاماريا دلفيوره با گنبد سلطانيه غیر قابل مقايسه بود در نتیجه تعداد بازدیدکنندگانشان هم غیر قابل مقایسه بود. در كنار سايتهای تاريخی بايد محلی برای استراحت و آرامش و برآوردن برخی نیازهای مردم !!!! هم وجود داشته باشد.
بحث در مورد دلایل عدم رشد توریسم در ایران بسیار گسترده است. یکی دیگر از عوامل موثر برخورد مردم بومی با گردشگر خارجی است. مردم ما باید یاد بگیرند که هر کس رو همانطور که هست بپذیرند همانطور که خودشان از غریبه ها همین انتظار را دارند. تا وقتی به توریست خارجی به چشم تهاجم فرهنگی نگاه بشود و اینجور دیدگاه های سطحی در بین مردم رواج داشته باشد توریست آزرده خاطر شده و این بدترین تبلیغ برای گردشگری ما خواهد بود. اگر واقعا عقیده و ایدئولوژی ما بهترین باشد - که هست - باید با اعتماد به نفس کامل پای آن بایستیم و معتقد باشیم که با وزش هر بادی جهت فکری و فرهنگی جامعه ما هم تغییر نمی کند. شاید بخش مهمی از این مشکل مربوط به این حقیقت است که مردم ما باید به حضور گردشگر عادت کنند. البته خودم بارها به این نتیجه رسیدم که در همین ایران ما مردم واکنش های متفاوتی نسبت به گردشگران دارند. مثلا مردم اصفهان و شیراز در برخورد با گردشگران خیلی راحت تر هستند تا مردم شهر های دیگر.
ما تمام پتانسیل ها و منابع لازم را برای تبدیل شدن به یکی از مقاصد اصلی گردشگری دنیا و بهره مندی از مزایا و درآمدهای این صنعت سالم رو به رشد داریم فقط باید این را بپذیریم که الگویی که انتخاب کرده ایم اشتباه است و صد البته بسیاری از مسئولین امر هم هنوز اهمیت این صنعت را در درآمدزایی و اشتغالزایی و حتی شناساندن فرهنگمان به مردم دنیا درک نکرده اند. باید امیدوار بود و دل را به این خوش کرد که اگرچه نفتمان رو به اتمام است ولی منابع دیگری داریم که دست نخورده مانده است. البته اگر تا آن روز این منابع به زیر آب نروند !!!